Jongeren in kwetsbare posities lopen gevaar en dat schreeuwt om preventieve aanpak

In Nederland zijn er 8 landelijke bevolkingsonderzoeken. Naar verschillende vormen van kanker, maar ook tijdens zwangerschappen of na geboorte. Bevolkingsonderzoeken en screeningen maken het mogelijk om ziektes in een vroeg stadium te ontdekken of zelfs te voorkomen. Hierdoor kunnen mensen eerder en beter worden behandeld en overlijden er minder mensen aan deze ziektes. Een bevolkingsonderzoek of screening is een medisch onderzoek terwijl mensen nog geen gezondheidsklachten hebben. Het optuigen van een bevolkingsonderzoek zal de overheid en verzekeraars vast heel veel geld kosten, al die mensen preventief laten onderzoeken is niet gratis. En geld kan je maar 1x uitgeven. Dus waarom doen we het dan, waarom vinden we dit zo belangrijk? 

Omdat we zien hoe verwoestend sommige ernstige ziektes kunnen zijn. Omdat we weten dat wanneer je ergens tijdig bij bent, je het verwoestende effect kunt verkleinen of voorkomen. Omdat fysiek pijn lijden vreselijk is om te ondergaan, maar ook om te aanschouwen. Omdat we kennelijk vinden dat we een morele en maatschappelijke verplichting hebben om zo met elkaar, wij mensen, om te gaan. Omdat we nou eenmaal willen leven, en ook nog op een prettige manier. En, ondergeschikt maar niet geheel onbelangrijk: omdat een behandeling die wordt ingezet wanneer we er op tijd bij zijn stukken goedkoper is dan wanneer de boel flink verziekt is. Een bevolkingsonderzoek is kortom het ultieme voorbeeld van op vele vlakken de schade beperken. Als je niet mee wilt doen is dat prima en wanneer je ziek wordt in je leven heeft het wel of niet meedoen aan een bevolkingsonderzoek geen invloed op je behandeling. Voorkomen is nou eenmaal beter dan genezen en zo’n investering betaalt zich dubbel en dwars terug. 

Als we op zo’n manier zouden kijken naar jongeren die de jeugdzorg verlaten rondom hun 18e, zouden we zeker te weten radicaal andere keuzes maken. We weten dat zij, vanwege de bagage die ze hebben, bepaalde risico’s lopen en op achterstand staan. Er dreigt gevaar, op vele leefgebieden. Dakloosheid is er daar slechts eentje van. Ze lopen die risico’s grotendeels niet om wat ze doen, maar vanwege de situatie waarin ze verkeren. Ze worden aangesproken op hun gedrag en wat deels hoort bij hun leeftijd (echt; ik kan een boek schrijven over wat ik zelf allemaal uitspookte tussen m’n 16e en 25e) en deels gevormd wordt door de situatie waarin ze zitten. Maar een klein gedeelte van wat ze doen komt echt voort uit hun persoonlijkheid of temperament. Ze reageren veelal op hoe er met hen wordt omgegaan. En vanuit paniek want een brein wat geen rust heeft en wat op hol geslagen is maakt geen verstandige keuzes. 

Dit is de groep die, wanneer je het zou vergelijken met de triage van een bevolkingsonderzoek, direct een plan van aanpak krijgt om ieder geval nóg erger te voorkomen. De groep waarover gezegd wordt; shit, we zijn erbij, maar eigenlijk net te laat. Want er is al een hoop kwaad geschied, maar met een gezamenlijke aanpak en ieder die z’n aandeel doet, kunnen we hopelijk het tij nog keren. De groep waar de schouders onder wordt gezet, waar een laatste sprint op wordt getrokken omdat het nu of nooit is. 

En soms lukt het dan wel. En soms lukt het dan niet. 

Wat jongeren die de jeugdzorg verlaten nodig hebben is een preventieve aanpak vergelijkbaar met zoiets als bevolkingsonderzoek. Het tijdig signaleren van risicofactoren zonder dat daar steeds discussie over is: zij lópen risico en daarom brengen we die risico’s tijdig in kaart en gaan we ze net zo lang ondersteunen totdat het risico is afgewend. Ondersteunen en begeleiden op een manier die passend is bij wie zij zijn. Die passend is bij hun eigen vraag en de fase waarin zij verkeren. Ondersteunen op een manier die onderzoekend is: Wie ben jij, wat heb je meegemaakt en wat kunnen we nu voor je doen? In de wetenschap dat wanneer je dit niet zou doen, dit kind ernstig gevaar loopt. Zoals je gevaar loopt wanneer je een ernstige ziekte hebt. 

Ik ben een keer ernstig ziek geweest in mijn leven. En als ik terugdenk aan wat ik toen nodig had was dat dit: 

• Aandacht voor wie ík was en belangrijk vond, te midden van al dat geweld wat ziek zijn is; 

• Professionals om mij heen die wisten wat ze deden omdat ze wisten welke taak ze allemaal hadden in het proces. En dat ook deden omdat ze wilden dat ik beter werd;

• Professionals die duidelijk in control zijn over dat waar invloed op uit te oefenen is;

• Aandacht voor de onmacht die ik en mijn dierbaren voelden over dat waar geen invloed op was, dat wat je overkomt en wat je moet verdragen zonder dat je weet wat de uitkomst gaat zijn;

• De wetenschap dat het tempo van het proces bepaalde hoelang ik recht had op behandeling en ondersteuning. Niet mijn gedrag, niet wie ik was of hoe oud ik was, niet waar ik woonde. Puur en alleen; wanneer jij beter bent en je goed genoeg voelt, doen wij een stap terug. En zwaaien we je uit. En als ’t je weer overkomt, dan zijn we er opnieuw voor je. 

Jongeren die de jeugdzorg verlaten in een preventieve aanpak extra aandacht, geld en ondersteuning geven is geen geste waar zij voor zouden moeten vechten. Het is een mensenrecht. Het is het recht om te mogen zijn. Omdat ook zij net zo goed recht hebben op een toekomst zoals jij en ik.